การยกระดับการให้บริการดิจิทัลของหอสมุดรัฐสภาโดยประชาชนมีส่วนร่วม: โครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภา
กิจกรรม Hack เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ 2560
ณิชชา สอนดี
บรรณารักษ์เชี่ยวชาญ
ผู้เขียนเลือกที่จะเล่าเรื่องนี้ ในคอลัมน์ Insideหอสมุดรัฐสภา ฉบับปฐมฤกษ์นี้ เนื่องจากการจัดโครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภา “กิจกรรม Hack เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ 2560” ถือเป็นกิจกรรมแรกที่เป็นประวัติศาสตร์ของหอสมุดรัฐสภาที่ได้สร้างสรรค์ บริการดิจิทัลร่วมกับผู้ใช้บริการ และได้ประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งในด้านการนำเทคโนโลยีเข้ามาสร้างนวัตกรรมบริการใหม่ การสร้างการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในระดับหุ้นส่วนที่ร่วมกันคิดและขับเคลื่อนการทำงานร่วมกัน จนก่อเกิดบริการที่เป็นประโยชน์ โดยเฉพาะตอบสนองต่อภารกิจของรัฐสภาซึ่งเป็นสถาบันนิติบัญญัติ ที่ทำหน้าที่ตรากฎหมายและเป็นแหล่งเรียนรู้สารสนเทศของฝ่ายนิติบัญญัติในด้านการเมืองการปกครอง ประวัติศาสตร์ในการจัดทำรัฐธรรมนูญและกฎหมายของประเทศ
หอสมุดรัฐสภา เป็นหน่วยงานบริการสารสนเทศของรัฐสภา มีภารกิจหลักในการให้บริการสารสนเทศแก่สมาชิกรัฐสภา บุคคลในวงงานรัฐสภา ข้าราชการรัฐสภา และประชาชน ได้ริเริ่มโครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภาขึ้นมาครั้งแรก คือ อาสาสมัครรุ่นที่ 1 กิจกรรม “Hack เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ 2560” และได้มีการจัดทำเว็บไซต์เปรียบเทียบบทบัญญัติและเจตนารมณ์การร่างรัฐธรรมนูญ โดยได้เชิญชวนสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร นักพัฒนาระบบ ประชาชนผู้สนใจมาร่วมกันพัฒนาเครื่องมือในการเข้าถึงบันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 จากที่เป็นตัวเล่ม ให้อยู่ในรูปแบบดิจิทัล และจัดทำเครื่องมือสืบค้นในรูปแบบเว็บไซต์ที่เข้าถึงได้ง่ายและสะดวกในการสืบค้นข้อมูล
แนวทางและกระบวนการดำเนินงาน
หอสมุดรัฐสภาได้นำแนวคิด Hackathon มาเป็นแนวทางในการจัดกิจกรรม เปิดรับอาสาสมัครผ่านช่องทางออนไลน์ และคัดเลือกอาสาสมัครรุ่นแรกจำนวน 30 คน ใช้ระยะเวลา 173 วัน ตั้งแต่วันที่ 25 กันยายน 2566 ถึง 15 มีนาคม 2567 โดยมีกระบวนการทำงานที่แบ่งออกเป็น 3 ทีมหลัก ประกอบด้วย
- ทีมออกแบบ Prototype ของระบบฐานข้อมูลและจัดทำเครื่องมือสืบค้นบันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560
- ทีม Hack ข้อมูล ศึกษาข้อมูลบันทึกการประชุมแปลงข้อมูลบันทึกการประชุมจากเอกสารเย็บเล่มเป็นรูปแบบดิจิทัล และนำเข้าข้อมูลในระบบ
- ทีมตรวจสอบข้อมูล ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลที่แปลงเข้าสู่ระบบ
ความสำเร็จของโครงการ
- เว็บไซต์บันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 สามารถสืบค้นเนื้อหาบันทึกการประชุม ได้ทั้งจากหมวด มาตรา ชื่อผู้อภิปราย จากถ้อยคำที่มีอยู่ในบันทึกการประชุมรวมทั้งสามารถเปรียบเทียบความแตกต่างของการแก้ไขเพิ่มเติมตามมติของที่ประชุมในแต่ละมาตรา นับว่าเป็นบริการดิจิทัลใหม่ของหอสมุดรัฐสภาที่สามารถเข้าถึงข้อมูลบันทึกการประชุมได้สะดวกและรวดเร็ว รองรับการใช้งานทุกกลุ่มผู้ใช้บริการ
- การเผยแพร่ข้อมูล การทำข้อมูลให้เป็นดิจิทัล ทำให้เกิดการเข้าถึงได้โดยง่าย ทุกที่ ทุกเวลา อีกทั้งยังช่วยส่งเสริมการศึกษาเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญและกฎหมายไทย
- ส่งเสริมการพัฒนา Open Data และเพิ่มความโปร่งใสในการเผยแพร่ข้อมูลรัฐสภ
- ส่งเสริมนวัตกรรมรวมถึงการมีส่วนร่วม โครงการนี้ไม่เพียงแค่พัฒนาเครื่องมือดิจิทัลที่มีประโยชน์ แต่ยังเสริมสร้างเครือข่ายความร่วมมือ ระหว่างสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ข้าราชการและภาคประชาชน
ประโยชน์ที่อาสาสมัครได้รับจากการเข้าร่วมโครงการ
จากการสำรวจความคิดเห็นของอาสาสมัครที่เข้าร่วมโครงการ พบว่าทุกคนได้รับประโยชน์ตามความสนใจ ดังนี้
- ได้มีโอกาสเรียนรู้การทำงานของรัฐสภาและกระบวนการตรากฎหมาย
- ได้ใช้ทักษะและความรู้ที่มีในการสร้างบริการที่เป็นประโยชน์แก่สาธารณะ
- ได้ทำงานร่วมกับผู้มีความสามารถในหลายสาขาและสร้างประสบการณ์ที่มีคุณค่า
- ได้อ่านและเข้าถึงข้อมูลบันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 และศึกษาเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญแต่ละมาตราได้ด้วยตนเอง
การขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีและการมีส่วนร่วมของประชาชน
อีกหนึ่งในความสำเร็จที่สำคัญของโครงการนี้ คือ การนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาปรับใช้ในการให้บริการสารสนเทศของหอสมุดรัฐสภา ซึ่งช่วยให้ผู้ใช้บริการสามารถเข้าถึงข้อมูลสำคัญในรูปแบบที่สะดวกรวดเร็ว เช่น การสืบค้นข้อมูลจากเว็บไซต์ ที่สามารถเข้าถึงได้ทุกที่ ทุกเวลา และรองรับการใช้งานผ่านอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และสมาร์ทโฟน
โครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภาไม่เพียงแต่เป็นการพัฒนาเครื่องมือดิจิทัลเพื่อการสืบค้นข้อมูลเท่านั้น แต่ยังเป็นการส่งเสริมให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาบริการของหอสมุดรัฐสภาที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะ และสร้างเครือข่ายความร่วมมือกันระหว่างภาครัฐและภาคประชาชน การสร้างจิตสำนึกสาธารณะในการทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม เป็นอีกหนึ่งจุดที่หอสมุดรัฐสภาให้ความสำคัญ
การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง
โครงการนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการพัฒนาและสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดทำนวัตกรรมบริการดิจิทัลภายในหอสมุดรัฐสภา ซึ่งหอสมุดยังมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องโดยจัดโครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภา รุ่น 2 กิจกรรม Hack เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ 2560 และพัฒนาเว็บไซต์บันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 ภายหลังจากการที่ได้เปิดทดลองให้บริการและรับฟังความคิดเห็นผู้ใช้จากงานเปิดตัวเว็บไซต์ การประเมินความพึงพอใจเว็บไซต์ ตลอดจนสอบถามความคิดเห็นของผู้ปฏิบัติงาน นำทุกความคิดเห็นมาพัฒนาเว็บไซต์โดยได้จัดกิจกรรมอาสาสมัครต่อเนื่องในรุ่นที่ 2 เพื่อร่วมมือกันพัฒนาต่อยอดเว็บไซต์บันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 ให้มีคุณสมบัติในการสืบค้นที่ดีมากขึ้น เช่น ทำแถบสี (Highlight) คำค้นในเนื้อหาเพื่อให้สามารถค้นหาข้อมูลที่ต้องการได้เร็วขึ้น เพิ่มเนื้อหาประเด็นการพิจารณาของคณะกรรมการ พัฒนาให้รองรับการใช้งานของผู้บกพร่องทางสายตาให้เข้าถึงได้อย่างเท่าเทียมสอดคล้องกับมาตรฐาน WCAG โดยดำเนินการได้ในระดับ AA ตลอดจนสามารถสืบค้นได้แบบ Offline เป็นต้น
รางวัลแห่งความสำเร็จของโครงการ
เว็บไซต์บันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 ภายใต้โครงการอาสาสมัครหอสมุดรัฐสภา กิจกรรม Hack เจตนารมณ์รัฐธรรมนูญ 2560 นี้ ไม่ได้ใช้งบประมาณของรัฐในการดำเนินการ เป็นผลงานที่เกิดจากการทำงานร่วมกันกับอาสาสมัครทั้งหมด สามารถช่วยลดต้นทุนในการดำเนินงานของภาครัฐ และสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐและภาคประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ อาสาสมัครไม่เพียงแต่ได้นำทักษะของตนมาใช้ในการพัฒนาโครงการที่มีประโยชน์เท่านั้น แต่ยังได้รับโอกาสในการเป็นหุ้นส่วนการทำงานกับภาครัฐ ได้ร่วมกันพัฒนาบริการที่ตรงกับความต้องการ และได้ประสบการณ์ที่มีคุณค่าที่สามารถนำไปใช้ในอนาคตได้
หอสมุดรัฐสภาได้รับรางวัลนวัตกรรมดีเด่น ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2567 ประเภทนวัตกรรมบริการดิจิทัล (Digital Service Innovation) เชิงสร้างสรรค์ ของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร เป็นการยืนยันถึงความสำเร็จในการพัฒนาและยกระดับการให้บริการดิจิทัลในครั้งนี้ และได้นำผลงานของอาสาสมัครไปนำเสนอในการประชุมสหพันธ์ระหว่างประเทศว่าด้วยสมาคมและสถาบันห้องสมุด (IFLA) ในส่วนของ The IFLA Library and Research Services for Parliaments Section–IFLAPARL ณ วุฒิสภา ราชอาณาจักรสเปน ระหว่างวันที่ 17 - 18 ตุลาคม 2567 ในช่วงของการนำเสนอนวัตกรรมและแนวทางปฏิบัติใหม่ ๆ ที่นำมาใช้ในห้องสมุดรัฐสภาและบริการวิจัยจากทั่วโลก
เว็บไซต์บันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 เปิดให้บริการแล้วที่ เว็บไซต์หอสมุดรัฐสภา (https://cons60-library.parliament.go.th) ผู้ใช้บริการสามารถสืบค้นบันทึกการประชุมคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ 2560 ได้จากมาตรา หมวด ผู้อภิปราย และถ้อยคำ ในบันทึกการประชุม ตลอดจนสามารถค้นหาเจตนารมณ์ของการร่างรัฐธรรมนูญมาตราที่สนใจเบื้องต้นจากบันทึกการประชุมได้ด้วยตนเอง โดยสะดวก รวดเร็ว ผ่านอุปกรณ์คอมพิวเตอร์และสมาร์ทโฟน
