เมืองต้นแบบต่างประเทศกับการแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย

ประชากรโลกที่อาศัยอยู่ในเขตเมืองจำนวนมากกว่าครึ่งมีการใช้พลังงานจำนวนมาก อีกทั้งยังปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากถึงร้อยละ 60 และมีแนวโน้มเพิ่มในอนาคต ทั้งนี้ การพัฒนาชุมชนเมืองทำให้เกิดการบริโภคและการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพิ่มขึ้น ซึ่งมีผลต่ออุณหภูมิที่สูงขึ้นตามไปด้วย ทำให้ประชาชนได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและอาจส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ดังนั้น ประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกจึงได้ตระหนักถึงผลกระทบที่เกิดขึ้น และมีความพยายามในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมต่าง ๆ ของเมือง โดยดำเนินการเพื่อมุ่งสู่การเป็น Net Zero City หรือ เมืองที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์

ตัวอย่างเมืองต้นแบบต่างประเทศที่ดำเนินการเพื่อแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เช่น

1) นครนิวยอร์ก รัฐนิวยอร์ก ประเทศสหรัฐอเมริกา โดยได้ประกาศใช้แผนปฏิรูป Green New Dealที่ได้ดำเนินการส่วนใหญ่เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานในอาคารแต่ละประเภท แบ่งเป็นอาคารที่มีอยู่เดิมให้ปรับปรุงประสิทธิภาพการใช้พลังงานให้ดีขึ้น โดยการติดตั้งหน้าต่าง ฉนวนกันความร้อน และอุปกรณ์ปรับปรุงอาคาร และอาคารสร้างใหม่ให้วางระบบสำหรับผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาดไว้ใช้ภายในอาคาร ในขณะที่เมืองฟิลาเดลเฟีย รัฐเพนซิลเวเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ดำเนินการรับมือกับปัญหาน้ำท่วม โดยสร้างสวนรับน้ำ (rain gardens) ร่องระบายน้ำชีวภาพ (bioswales) และพื้นผิวซึมน้ำ ซึ่งสามารถจัดการน้ำฝนได้หลายพันล้านแกลลอนต่อปี

2) กรุงมาดริด ราชอาณาจักรสเปน ได้ออกกฎหมายกำหนดให้พื้นที่ในเขตเมืองเป็นพื้นที่ควบคุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยมีมาตรการหลักเกี่ยวกับการคมนาคมขนส่ง ซึ่งอนุญาตเฉพาะรถโดยสารสาธารณะ รถยนต์ไฟฟ้า และรถยนต์ที่ใช้เชื้อเพลิงไฮบริดหรือก๊าซธรรมชาติ

3) กรุงโคเปนเฮเกน ราชอาณาจักรเดนมาร์ก ได้ดำเนินการพัฒนา “ระบบกระจายความร้อน” (District Heating System) ที่นำไฟฟ้าเหลือใช้และความร้อนจากโรงไฟฟ้าทั้งของเสียและชีวมวลมาผลิตกระแสน้ำร้อนเพื่อสร้างความอบอุ่นให้แก่ประชาชน รวมถึงพัฒนา “ระบบกระจายความเย็น” (District Cooling System)ซึ่งส่งผ่านกระแสน้ำเย็นที่ผลิตจากน้ำทะเลผ่านระบบท่อ ช่วยลดการใช้เครื่องปรับอากาศ และส่งเสริมให้ประชาชนใช้จักรยานพร้อมทั้งปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานทุกรูปแบบ เพื่อรองรับการปั่นจักรยานที่สะดวกและปลอดภัยสำหรับชาวเมือง

4) เมืองอาห์เมดาบัด ประเทศอินเดีย เริ่มใช้แผน Heat Action Plan ภายใต้มาตรการบริหารจัดการต้นทุนต่ำเพื่อปกป้องประชาชนจากความร้อนที่ส่งผลให้อัตราการเสียชีวิตเพิ่มมากขึ้น เช่น การสร้างหลังคาสะท้อนความร้อน การให้บริการจุดน้ำดื่ม การสร้างพื้นที่พักร่ม และระบบแจ้งเตือนผ่าน SMS

 5) เมืองเมเดยิน ประเทศโคลอมเบีย ที่เปลี่ยนพื้นที่เกาะความร้อน (Urban Heat Island) ให้เป็นพื้นที่ทางธรรมชาติ โดยตั้งโครงการระเบียงสีเขียว (Green Corridors) ซึ่งเป็นการพัฒนาถนนและทางน้ำให้กลายเป็นพื้นที่สีเขียวเชื่อมต่อกันประมาณ 20 กิโลเมตร

สำหรับประเทศไทยได้ให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอย่างต่อเนื่อง ที่ผ่านมารัฐบาลโดยกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้เสนอร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... ซึ่งอยู่ในขั้นตอนการเร่งรัดเสนอร่างกฎหมายเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรีและรัฐสภา นอกจากนี้ ในส่วนของฝ่ายนิติบัญญัติ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรได้มีการเสนอร่างพระราชบัญญัติการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ พ.ศ. .... จำนวน 2 ฉบับ โดยนางนฤมาศ เปี่ยมบัณฑิต กับคณะ เป็นผู้เสนอ และนายรวี เล็กอุทัย กับคณะ เป็นผู้เสนอ ซึ่งร่างพระราชบัญญัติทั้ง 2 ฉบับดังกล่าว ได้รับฟังความคิดเห็นตามมาตรา 77 ของรัฐธรรมนูญ ระหว่างวันที่ 30 เมษายน 2569 ถึงวันที่ 30 พฤษภาคม 2569 และระหว่างวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 ถึงวันที่ 24 มิถุนายน 2569 ตามลำดับ ในส่วนของวุฒิสภาโดยคณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้มีการประชุมพิจารณาศึกษาข้อมูลเกี่ยวกับเมืองคาร์บอนต่ำ (Low Carbon City) ประเด็นการขับเคลื่อนโครงการจัดตั้งแม่ลาแซนด์บ็อกซ์ (Mae La Sandbox) เพื่อช่วยให้การพัฒนาเมืองของจังหวัดสิงห์บุรีเป็นไปอย่างยั่งยืน โดยมีแหล่งพลังงานทดแทนหมุนเวียนมาใช้และลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ควบคู่ไปกับการยกระดับคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชน อีกทั้งสามารถขยายผลไปยังจังหวัดใกล้เคียง​เพื่อสร้างเส้นทางท่องเที่ยวสีเขียว อันเป็นการดึงดูดนักท่องเที่ยวธรรมชาติทั่วโลก

ทั้งนี้ ความสำเร็จของเมืองต้นแบบในต่างประเทศถือเป็นตัวอย่างแนวทางการดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ดังนั้น ประเทศไทยควรถอดบทเรียนและนำมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับพื้นที่บริบทของประเทศ เพื่อให้เกิดการเตรียมความพร้อมสำหรับการรับมือและปรับตัวให้เท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพื่อนำไปสู่สิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชนต่อไป