ปลดล็อกสุราชุมชน

การผลิตสุราในประเทศไทยอยู่ภายใต้ข้อจำกัดทางกฎหมายมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ซึ่งมีบทบัญญัติเข้มงวดเกี่ยวกับการผลิตเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ รวมถึงขั้นตอนการขอใบอนุญาตที่ซับซ้อน ส่งผลให้การผลิตสุราอยู่ภายใต้การผูกขาดของทุนรายใหญ่ ในขณะที่ประชาชนทั่วไปโดยเฉพาะในระดับชุมชนไม่สามารถเข้าสู่ระบบการผลิตและจำหน่ายสุราได้อย่างถูกกฎหมาย หากเปิดโอกาสให้ชุมชนผลิตสุราได้ จะเป็นการส่งเสริมการกระจายรายได้สู่ท้องถิ่น ก่อให้เกิดระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนในชุมชน และสร้างความเข้มแข็งในระดับรากหญ้า ด้วยเหตุนี้ จึงนำไปสู่การเสนอร่างพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่..) พ.ศ. .... เพื่อแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 โดยที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎรได้พิจารณาลงมติในวาระที่ 1 ขั้นรับหลักการเมื่อวันพุธที่ 2 ตุลาคม 2567

ในขั้นการพิจารณาของคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่างพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... สภาผู้แทนราษฎร ได้มีข้อเสนอให้กระทรวงการคลังออกกฎกระทรวงเพื่อรองรับมาตรา 153 ที่แก้ไขเพิ่มเติมในหลายประเด็น โดยไม่กำหนดหลักเกณฑ์และเงื่อนไขที่เป็นการเลือกปฏิบัติหรือผูกขาดทางเศรษฐกิจ โดยไม่เป็นธรรมหรือสร้างภาระเกินสมควร มาใช้เป็นอุปสรรคในการขออนุญาตและการออกใบอนุญาต เช่น กำลังเครื่องจักร จำนวนคนงาน ขนาดกำลังการผลิตสุรา ปริมาณการผลิตสุรา ทุนจดทะเบียน ระยะเวลาในการประกอบกิจการ หรือการกำหนดให้ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม 

ปัจจุบันร่างพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่..) พ.ศ. ....  ได้ผ่านการพิจารณาของวุฒิสภาตามกระบวนการนิติบัญญัติ และได้ประกาศเป็นพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568 โดยมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 6 มิถุนายน 2568 มีสาระสำคัญ คือ การแก้ไขมาตรา 153 แห่งพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 กำหนดให้ผู้ประสงค์จะผลิตสุราหรือมีเครื่องกลั่นไว้ในครอบครอง ต้องยื่นคำขออนุญาตต่ออธิบดีกรมสรรพสามิต และปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่ประกาศกำหนดในกฎกระทรวง ซึ่งกฎกระทรวงดังกล่าวจะต้องคำนึงถึงมาตรฐานการผลิตสุรา และต้องสนับสนุนให้สหกรณ์ กลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน องค์กรเกษตรกร หรือผู้ประกอบการรายย่อย สามารถขอรับใบอนุญาตผลิตสุราเพื่อการค้า โดยนำสินค้าเกษตรในประเทศมาผลิตเป็นสุราทุกประเภทที่อาจมีสีหรือมีกลิ่นได้ แต่มิให้กำหนดหลักเกณฑ์ใดในการพิจารณาออกใบอนุญาตที่เป็นการเลือกปฏิบัติหรือผูกขาดทางเศรษฐกิจโดยไม่เป็นธรรม หรือสร้างภาระเกินสมควร เว้นแต่เป็นการกำหนดสัดส่วนความเป็นเจ้าของของบุคคลซึ่งมิใช่บุคคลสัญชาติไทย หรือเป็นการผลิตสุราของรัฐวิสาหกิจที่มีวัตถุประสงค์เพื่อการผลิตสุรา หรือเพื่อส่งเสริมผู้ประกอบอุตสาหกรรมรายย่อยซึ่งกรมสรรพสามิตอยู่ระหว่างดำเนินการยกร่างกฎกระทรวงเพื่ออนุญาตให้ประชาชนหรือชุมชนสามารถผลิต “สุราสี” (สุราที่มีสีและกลิ่น) รวมถึงมาตรการอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการผลิตสุราชุมชนให้สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของกฎหมายดังกล่าว 

หากมีการยกร่างกฎกระทรวงครอบคลุมในทุกมาตรการแล้วจะเกิดการเปลี่ยนแปลงสำคัญกับกลุ่มสหกรณ์ กลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน องค์กรเกษตรกร หรือผู้ประกอบการรายย่อย ดังนี้

1. สามารถผลิตสุราได้ทุกประเภท เช่น จิน รัม บรั่นดี วิสกี้ ได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย โดยก่อนที่จะมีการแก้ไขกฎหมายการผลิตสุราถูกจำกัดให้ผลิตเฉพาะสุราพื้นบ้าน 
2. สามารถขายเบียร์บรรจุกระป๋องหรือขวด (Craft Beer) โดยยกเลิกข้อกำหนดปริมาณกำลังการผลิตขั้นต่ำสำหรับการผลิตเบียร์แบบบรรจุขวดหรือกระป๋องเพื่อจำหน่าย ซึ่งก่อนที่จะมีการแก้ไขกฎหมายกลุ่มสหกรณ์ กลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน องค์กรเกษตรกร หรือผู้ประกอบการรายย่อย สามารถขายเบียร์เฉพาะแบบสด (Draft Beer) เท่านั้น และผู้ประกอบการที่ประสงค์จะผลิตเบียร์แบบบรรจุขวดหรือกระป๋องต้องมีกำลังการผลิตไม่ต่ำกว่า 1 แสนลิตรต่อปี
3. ยกเลิกข้อกำหนดปริมาณขั้นต่ำในการขออนุญาตผลิตสุรากลั่น ชนิดสุราพิเศษ เช่น วิสกี้ บรั่นดี และจินเพื่อจำหน่าย โดยก่อนที่จะมีการแก้ไขกฎหมาย ผู้ประกอบการต้องมีกำลังการผลิตไม่น้อยกว่า 30,000 ลิตรต่อวัน อันเป็นอุปสรรคต่อธุรกิจขนาดเล็ก 

ทั้งนี้ การส่งเสริมสุราชุมชน นอกจากเป็นการเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการรายย่อยเข้าถึงตลาดสุราได้อย่างถูกกฎหมายและเป็นธรรมแล้ว ยังช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก โดยเฉพาะในภาคเกษตรกรรมและวิสาหกิจชุมชน และเป็นการสนับสนุนการอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น และเสริมสร้าง Soft Power ของประเทศไทยในเวทีโลกต่อไป