บทลงโทษแรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย

คนต่างด้าวเป็นแรงงานที่สำคัญในการขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทยส่วนใหญ่ทำงานอยู่ในภาคส่วนต่าง ๆ เช่น ภาคการผลิต ภาคบริการ และภาคการก่อสร้าง โดยมีการจัดระเบียบ การป้องกัน การคุ้มครอง การเยียวยา และการใช้บังคับกฎหมาย รวมทั้งการส่งเสริมความร่วมมือกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าวทั้งระบบ ภายใต้พระราชกำหนดการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งมีสาระสำคัญเกี่ยวกับ

1. 1) การควบคุมและกำกับการทำงานของคนต่างด้าวในประเทศ
2. 2) การควบคุมการประกอบธุรกิจการนำคนต่างด้าวมาทำงานกับนายจ้างในประเทศ
3. 3) การกำหนดคณะกรรมการนโยบายการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว
4. 4) การจัดตั้งกองทุนเพื่อการบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว และ
5. 5) การกำหนดบทลงโทษสำหรับผู้ฝ่าฝืนบทบัญญัติตามกฎหมาย

โดยการควบคุมและกำกับการทำงานของคนต่างด้าวในประเทศ กฎหมายได้กำหนดให้คนต่างด้าวที่ประสงค์จะทำงานในประเทศ ต้องมีใบอนุญาตทำงานและต้องทำงานตามประเภทงานที่มีสิทธิจะทำได้ ทั้งนี้ กระทรวงแรงงานได้ออกประกาศกำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ แบ่งออกเป็น 4 บัญชี ได้แก่ 

• บัญชีหนึ่ง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด เช่น งานขับขี่ยานพาหนะ งานแกะสลักไม้ งานตัดผม งานเจียระไนหรือขัดเพชรหรือพลอย 
• บัญชีสอง งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยมีเงื่อนไขให้คนต่างด้าวทำงานได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศ หรือพันธกรณีที่ประเทศไทยมีความผูกพันภายใต้บทบัญญัติของกฎหมาย เช่น งานควบคุม ตรวจสอบ หรือให้บริการทางบัญชี งานในวิชาชีพวิศวกรรม 
• บัญชีสาม งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยมีเงื่อนไขให้คนต่างด้าวทำงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือนั้นได้ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้าง เช่น งานกสิกรรม งานป่าไม้ งานช่างก่อสร้างอาคาร
• บัญชีสี่ งานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยมีเงื่อนไขให้คนต่างด้าวทำงานนั้นได้ก็แต่เฉพาะงานที่มีนายจ้างและได้รับอนุญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ภายใต้บันทึกความตกลงหรือบันทึกความเข้าใจที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ ได้แก่ งานกรรมกร และงานขายของหน้าร้าน

อย่างไรก็ตาม ที่ผ่านมากระทรวงแรงงานตรวจพบคนต่างด้าวกระทำผิดกฎหมายลักลอบทำงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามบัญชีหนึ่ง เช่น งานเร่ขายสินค้า งานตัดผม งานขับขี่ยานพาหนะ และงานนวดไทย ตลอดจนงานที่คนต่างด้าวถูกดำเนินคดีเนื่องจากไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขตามบัญชีสอง บัญชีสาม และบัญชีสี่ เช่น งานขายของหน้าร้าน งานช่างก่อสร้าง และงานกรรมกร

ทั้งนี้ คนต่างด้าวที่ทำงานผิดกฎหมายโดยไม่มีใบอนุญาต หรือทำงานนอกเหนือจากประเภทงานที่มีสิทธิจะทำได้ดังกล่าว มีโทษปรับตั้งแต่ 5,000 บาท ถึง 50,000 บาท และเมื่อได้ชําระค่าปรับแล้วให้ส่งคนต่างด้าวผู้นั้นกลับออกไปนอกราชอาณาจักรโดยเร็ว และห้ามขออนุญาตทำงานภายใน 2 ปี นับแต่วันที่รับโทษ ขณะที่นายจ้างซึ่งรับคนต่างด้าวเข้าทำงานโดยไม่มีใบอนุญาตทำงานหรือนอกเหนือจากประเภทงานที่มีสิทธิจะทำได้ มีโทษปรับตั้งแต่ 10,000 บาท ถึง 100,000 บาทต่อคนต่างด้าวที่จ้าง 1 คน หากนายจ้างมีการกระทำผิดซ้ำอีก มีโทษจําคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับตั้งแต่ 50,000 บาท ถึง 200,000 บาทต่อคนต่างด้าวที่จ้าง 1 คน หรือทั้งจําทั้งปรับ และห้ามนายจ้างผู้นั้น จ้างคนต่างด้าวทํางานเป็นเวลา 3 ปี นับแต่วันที่ศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุดให้ลงโทษ

นอกจากนี้ กฎหมายยังกำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจการนำคนต่างด้าวมาทำงานกับนายจ้างในประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาตจากอธิบดีกรมการจัดหางาน มีโทษจำคุกตั้งแต่ 1–3 ปี หรือปรับตั้งแต่ 200,000 บาท ถึง 600,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ อีกทั้งกฎหมายยังมีมาตรการทางปกครองต่อผู้รับอนุญาตให้นำคนต่างด้าวมาทำงานที่ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหรือตามคำสั่งของอธิบดีกรมการจัดหางาน จะต้องถูกพักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตนำคนต่างด้าวมาทำงาน รวมถึงผู้รับอนุญาตให้ทำงานที่ฝ่าฝืนกฎหมายหรือไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขการอนุญาต จะต้องถูกเพิกถอนใบอนุญาตทำงาน

ดังนั้น นายจ้างจึงควรดำเนินการจ้างงานคนต่างด้าวตามที่กฎหมายกำหนดไว้ ตลอดจนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กระทรวงแรงงาน สํานักงานตรวจคนเข้าเมือง กระทรวงมหาดไทย ควรมีการตรวจสอบคนต่างด้าวที่เดินทางเข้ามาทำงานในประเทศว่าได้รับอนุญาตทำงานถูกต้องตามกฎหมายหรือไม่ เพื่อป้องกันแรงงานต่างด้าวที่ลักลอบเข้ามาทำงานในประเทศโดยไม่ได้รับอนุญาต หรือลักลอบทำงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำตามกฎหมายกำหนด ซึ่งผลกระทบจากการไม่ปฏิบัติตามกฎหมายจะมีมาตรการทางปกครอง ให้พักใช้หรือเพิกถอนใบอนุญาตหรือบทลงโทษทางอาญา ไม่ว่าจะเป็นโทษปรับ หรือโทษจำคุก หรือทั้งจําทั้งปรับ