“บ้านถ้ำเสือ” โมเดลแหล่งท่องเที่ยวชุมชนคาร์บอนต่ำของประเทศไทย

ชุมชนบ้านถ้ำเสือตั้งอยู่บริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำใกล้เขื่อนแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี บนพื้นที่ประมาณ 4,000 ไร่ โดยแต่เดิมชุมชนประสบปัญหาด้านการเกษตรที่ต้องพึ่งพาปุ๋ยเคมีและยากำจัดศัตรูพืช ส่งผลให้เกษตรกรมีต้นทุนในการเพาะปลูกสูง รวมทั้งก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทรัพยากรดิน และน้ำ นอกจากนี้ เกษตรกรต้องนำผลผลิตออกไปขายนอกพื้นที่ ซึ่งมีต้นทุนในการขนส่ง ประกอบกับราคาผลผลิตทางการเกษตรมีความผันผวน ทำให้รายได้ของเกษตรกรไม่แน่นอน

ดังนั้น ผู้นำชุมชนและประชาชนในพื้นที่จึงร่วมมือกันเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยเริ่มจากการจัดทำโครงการธนาคารต้นไม้ที่มีเป้าหมายเพื่อฟื้นฟูป่าไม้ควบคู่กับการให้ประชาชนตระหนักถึงมูลค่าของต้นไม้ที่ปลูก เนื่องจากต้นไม้สามารถเปลี่ยนเป็นหลักประกันเงินกู้หรือบรรเทาปัญหาหนี้สินของเกษตรกรในพื้นที่ได้ซึ่งการปลูกต้นไม้ในชุมชนบ้านถ้ำเสือส่วนใหญ่มักปลูกและเทียบเคียงจากไม้สายพันธุ์เดิมที่เคยปลูกในพื้นที่แล้วนำมาขยายพันธุ์ให้มีจำนวนมากขึ้น นอกจากนี้ ชุมชนยังได้ร่วมกับกรมป่าไม้ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร และภาคเอกชน ในการดูแลรักษาและฟื้นฟูป่าไม้ เช่น การลาดตระเวนพื้นที่ป่า การปลูกเพื่อฟื้นฟูป่า การเพิ่มพื้นที่สีเขียว การสร้างฝายชะลอน้ำ การจัดทำแนวกันไฟ และการสร้างเยาวชนรักษ์ป่า ทั้งนี้ การดำเนินโครงการธนาคารต้นไม้ประสบความสำเร็จในการเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญในด้านการอนุรักษ์ต้นไม้ที่มีคุณค่าให้กับคนในชุมชนและนักท่องเที่ยว

ต่อมาผู้นำชุมชนและประชาชนชุมชนบ้านถ้ำเสือได้มีแนวคิดในการต่อยอดโครงการธนาคารต้นไม้จึงได้จัดทำโครงการแหล่งท่องเที่ยวชุมชนต้นแบบเศรษฐกิจแบบองค์รวม (Bio-Circular-Green Economy Model: BCG Model) ที่พัฒนาเศรษฐกิจ 3 มิติไปพร้อมกัน คือ เศรษฐกิจชีวภาพ (Bioeconomy) เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) และเศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) ในรูปแบบของชุมชนท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำโดยชุมชนได้ร่วมกับองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.) และภาคีเครือข่าย พัฒนาเส้นทางและกิจกรรมการท่องเที่ยวให้มีการปลดปล่อยคาร์บอนอย่างสมดุล (Carbon Neutral Community-Based Tourism) สอดคล้องกับนโยบายการขับเคลื่อนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวของประเทศไทยของกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ซึ่งเป็นการส่งเสริมและสนับสนุนบนพื้นฐานการมีส่วนร่วม (Co-Creation) และการเป็นเจ้าของร่วมกัน (Co–Own) ของชุมชนบ้านถ้ำเสือ

จากการต่อยอดโครงการธนาคารต้นไม้สู่โครงการแหล่งท่องเที่ยวชุมชนต้นแบบ BCG Model หรือชุมชนท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ คณะกรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม วุฒิสภา ได้ลงพื้นที่ศึกษาดูงานและมีความเห็นว่า เป็นตัวอย่างโครงการที่ดีมากเห็นควรให้เสนอหน่วยงานที่เกี่ยวข้องใช้เป็นต้นแบบสำหรับพื้นที่อื่นที่มีความพร้อมในการดำเนินการต่อไป นอกจากนี้ คณะกรรมาธิการยังให้ความสำคัญกับการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยมีการพิจารณาการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นในแต่ละกิจกรรมของการศึกษาดูงาน เพื่อให้คณะกรรมาธิการได้ร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศไทยให้บรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutral)

ทั้งนี้ ความสำเร็จของการจัดทำโครงการธนาคารต้นไม้และโครงการแหล่งท่องเที่ยวชุมชนต้นแบบ BCG Model หรือชุมชนท่องเที่ยวคาร์บอนต่ำ ทำให้ชุมชนบ้านถ้ำเสือกลายเป็นชุมชนต้นแบบและศูนย์การเรียนรู้ที่มีผู้เข้ามาศึกษาดูงานจากชุมชน สถานศึกษา และองค์กรเอกชน จนทำให้ได้รับรางวัลระดับประเทศในด้านการท่องเที่ยวชนบทยอดเยี่ยม และผ่านมาตรฐานการท่องเที่ยวโดยชุมชน (CBT Thailand Standard) นอกจากนี้ ใน พ.ศ. 2567 องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.) ได้ให้การสนับสนุนโครงการธนาคารต้นไม้บ้านถ้ำเสือเข้าสู่โครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานของประเทศไทย (Thailand Voluntary Emission Reduction Program: T-VER) โดยเป็นชุมชนแห่งแรกของประเทศที่มีการคำนวณคาร์บอนเครดิตจากการปลูกต้นไม้อย่างครบวงจร ซึ่งจะเป็นตัวอย่างของการเตรียมความพร้อมสำหรับการรับมือกับความเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการบริหารจัดการป่าไม้ที่ยั่งยืน เพื่อนำไปสู่คุณภาพชีวิตที่ดีของคนในชุมชนต่อไป