รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ เรื่อง การพัฒนาขีดความสามารถของสภาผู้แทนราษฎร ในกระบวนการงบประมาณของรัฐ

การศึกษานี้ มีจุดมุ่งหมายที่จะสำรวจบทบาทและขีดความสามารถของสภาผู้แทนราษฎร ในกระบวนการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีและการติดตามผลการบริหารงบประมาณที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาบทบาทและขีดความสามารถของสภาผู้แทนราษฎรในกระบวนการงบประมาณของรัฐให้เป็นไปตามหลักการจัดทำและการบริหารงบประมาณแผ่นดินที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2560 ผู้วิจัยทำการศึกษาวิเคราะห์โดยใช้กรอบแนวคิดเชิงสถาบัน (Insttitional approach) โดยทำการสำรวจกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ รายงานการประชุม เอกสารราชการ และผลการศึกษาวิจัยที่เกี่ยวข้องกับบทบาทของรัฐสภาและสภาผู้แทนราษฎรในกระบวนการงประมาณของรัฐเป็นเบื้องตัน จากนั้นจึงทำการสัมภาษณ์บุคคล จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการ จัดเสวนากลุ่ม และร่วมกิจกรรมการสัมมนาเชิงปฏิบัติการประจำปี พ.ศ. 2564 ของสำนักงบประมาณรัฐสภา (PBO) เพื่อสืบค้นประเด็นสำคัญในเชิงลึก ในระหว่างวันที่ 1 มิถุนายน ถึงวันที่ 10 พฤศจิกายน 2564 ผลการศึกษาในทั้งนี้พบว่าหลังปี 2551 เป็นต้นมา กระบวนการพิจารางพระราชญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีของสภาผู้แทนราษฎร โดยรวมได้รับการพัฒนาให้มีคุณภาพมากขึ้น โดยลำดับ โดยเฉพาะในช่วงหลังปี พ.ศ. 2560 เป็นต้นมา ได้มีการเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดดในหลายด้าน ในขณะเดียวกัน ปัญหาที่เคยมีอยู่แต่เดิมบางเรื่องก็หมดไป บางเรื่องได้รับการปรับปรุงให้ดีขึ้น แต่บางเรื่องก็ยังคงเป็นอยู่เช่นเติม โดยเฉพาะบทบาทด้านการติดตามผลการบริหารบประมาณของสภาผู้แทนราษฎรนั้นพบว่า ยังไม่เปลี่ยนแปลงไปมากนัก ขณะเดียวกัน การประกาศใช้พระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561 ส่งผลให้สภาผู้แทนราษฎรเผชิญกับประเด็นท้าทายใหม่จากการมีภาระงานเพิ่มขึ้น จากการเพิ่มจำนวนหน่วยรับงบประมาณและการจัดโครงสร้างแผนงบประมาณที่ขาดเอกภาพ จนใกล้ถึงขีดจำกัดของสภาผู้แทนราษฎราษฎรที่จะรับมือได้ ข้อเสนอแนะจากการวิจัยที่สำคัญมี 2 ประการคือ

1. (1) การปรับบทบาทของสภาผู้แทนราษฎรให้ครอบคลุมวงจรงบประมาณ และ
2. (2) การปรับแนวทางการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีและการติดตามผลการบริหารงบประมาณ จากการตั้งรับและปรับลดงบประมาณไปเป็นการให้ความเห็นชอบแผนงบประมาณและการติดตามผลการบริหารงบประมาณในเชิงรุกเพื่อยกระดับคุณภาพการจัดทำงบประมาณของรัฐให้สูงขึ้น และลดภาระการพิจารณางบประมาณให้น้อยลง